Eğitim, Genel

Bilimsel Araştırmanın Temelleri

Temel kavramlar

İstatistik nedir?
• Sayısal değerleri ifade etmek için kullanılan bir dil
Evren (population)
• Belirli bir özellik yönünden, birbirine benzeyen elemanların oluşturduğu kümedir
– Ankara’daki dilbilim öğrencileri, Türkiye’deki ilkokul öğrencileri
• Bazı evrenlerin eleman sayılarını biliriz: Sonlu evren
• Bazı evrenlerin eleman sayısını kestiremeyiz
– Türkiyedeki üstün zekâlı çocuklar İki tür evren vardır;
– Hedef evren, araştırmacının ulaşmak istediği, ancak ulaşması güç olan ve ideal seçimini yansıtan soyut evrendir.
• Türkiyedeki tüm lise öğrencileri
– Ulaşılabilir evren, araştırmacının ulaşabileceği, gerçekçi seçimi olan somut evrendir.
• İstanbuldaki lise öğrencileri
Raporlarda genelde ulaşılabilir evren tanımlanır.

Örneklem
• Bir evrenden herhangi bir yolla daha az sayıda eleman seçilirse: ÖRNEKLEM (sample)
– Evren: Ankara’daki dilbilim öğrencileri
– Örneklem: DTCF’deki dilbilim öğrencileri
• Herhangi bir evrenden örneklem oluşturma yollarına örnekleme teknikleri denir
– Seçkisiz örneklem (random sample)
• Bir evrendeki tüm elemanların örnekleme seçilme şansını eşit tutarak örneklem oluşturursak, buna seçkisiz örnekleme denir

Değişken (variable)
• Değişik değerler alabilen demektir
– Boy uzunluğu, yaş, kilo, göz rengi, cinsiyet, eğitim durumu…
• Nicel-nitel değişken
• Sürekli-süreksiz değişken
• Bağımlı-bağımsız değişken

Nicel-nitel değişken Nicel Değişken
• Sayılarla ifade edilebilen değişkenlerdir. Bu değişkenler bir büyüklük gösterir.
– Boy uzunluğu, ağırlık, zekâ düzeyi
Nitel Değişken
• Sembollerle ya da sıfatlarla ifade edilebilen değişkenlerdir. Sayılarla ifade edilse dahi bu sayılar bir büyüklük ifade etmez.
– Cinsiyet, milliyet, din.

Sürekli-süreksiz değişken
• Süreksiz değişken: nesneleri kategorilere ayırmak, kategoriler arası bölünemez anlamına gelir.
– İki değer arasında sınırlı sayıda değer alan değişkenler süreksizdir. Bunlar listelenebilir.
• 1 kategori, 2 kategori var, 1.5 kategori yok
• Cinsiyet (kadın, erkek), Okul türleri (Meslek lisesi, Anadolu lisesi…)
• Sürekli değişken: kuramsal olarak (-)sonsuzdan (+)sonsuza kadar değer alabilen değişken
– İki değer arasında başka bir değeri bulunabilen değişkenler
• Yaş, ağırlık, ısı, zekâ düzeyi (aralıklı, oranlı değişken)

Bağımlı-bağımsız değişken Bağımsız değişken
• Bir araştırmada etkisi incelenen değişkendir
– Bir duruma etki eden değişken
Bağımlı değişken
• Bağımsız değişkene bağlı olarak değer alan değişkendir
– Bir başka değişkene bağlı olan, etkilenen değişken

Bağımsız değişken Bağımlı değişken
Sigara Kanser
Kanser Depresyon düzeyi
A yöntemi Başarı düzeyi

Denek değişkenleri ve çevresel değişkenler
• Denek (subject)
– Ölçüm alınan, davranışları ölçülen elemanlar.
• Denek değişkenleri
– Araştırmada denek olan kişilerin gelirken araştırmaya getirdiği özellikler
• Cinsiyet, yaş
• Çevresel değişkenler
– Deneğin dışında yer alan değişkenler
• Pekiştirme miktarı, soruların sıralanış biçimi, odanın durumu
Genelde denek değişkenleri bağımsız, çevresel değişkenler bağımlı değişkenlerdir

Seçkisiz atama
• Bir araştırmada bağımsız değişkenlerin en az iki farklı miktarı bulunmaktadır
– Örneğin kadınların bir özelliğini düşündüğümüz zaman, aynı özelliğe erkeklerde de bakmalıyız
– Bunlara araştırma koşulları denir. Örneğin, kızların ve erkeklerin depresyon düzeyleri
• Bir deneğin hangi araştırma koşulunda bulunacağı denek değişkenlerinden bağımsız biçimde belirlenebiliyorsa buna seçkisiz atama denir
– Örnekte seçkisiz atama yok, hepsi depresyon
• Denekler araştırma ortamına girdiğinde herhangi bir araştırma koşulunda bulunma olasılığına eşitse buna seçkisiz atama denir
– Bu tür seçkisiz atama içeren araştırmalara deneysel araştırma denir
– Seçkisiz atama yoksa deneysel olmayan araştırma diyebiliriz

Güvenilirlik
• Bir ölçme aracının ölçmek istediği özellikleri doğru ölçüp ölçmediğidir
• Ölçülecek özelliklerin ne derece hatadan arınık olduğunun ölçülmesidir. Yani, ölçme sonuçlarının tesadüfi hatalardan arınık olma derecesidir.
– Ölçüm sonuçları farklı yerlerde uygulandığında benzer sonucu vermelidir.
– Aynı bireyler üzerinde aynı ya da paralel formlar kullanılarak yapılan ölçmelerin tutarlılığıdır.
– Yani bağımsız ölçümlerde benzer kararlı sonuç alınmalıdır. Güvenilirlik, bir ölçeğin ölçmek istediği özelliği ne ölçüde doğru ölçtüğünü, ölçeğin üretkenliğini ve sürekliliğini gösterir. Güvenilirlik için testin tekrarlanabilir ve aktarılabilir olması gerekir.
• Güvenirliği tanımlayan üç kavram;
– Duyarlık
– Kararlılık
– Tutarlılık

Geçerlik
• Ölçme aracı, ölçmek istediği hedefi mi ölçüyor yoksa başka birşey mi ölçüyor? Benzerlerini benzer kavramlardan ne kadar farklı biçimde ölçüyor?
– Ölçülmesi düşünülen olgunun doğru olarak ölçüldüğünü belirtir.
– Ölçümün geçerli oluşu, ölçme aracının ölçmeyi planladığı özellikleri gerçekten ölçüyor olması anlamına gelir.
• Ölçülmek istenilen özelliğin başka özelliklerle karıştırılmaksızın ölçülebilmesi.
– Kapsam Geçerliliği
• İçeriğin uzman kanısına dayalı değerlendirilmesi – Ölçüt Geçerliliği
• Test puanlarının, ölçüt puanları ile ilişkili olması
• Eşzaman/Halihazır/Uygunluk geçerliği.
• Ölçüt aynı veya önceki yakın bir zamanda ölçülmüşse
• Yordama geçerliği
• Ölçüt daha sonra ölçülmüşse
Nitel araştırma
• Gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı, algıların ve olayların doğal ortamda gerçekçi ve bütüncül bir biçimde ortaya konmasına yönelik nitel bir sürecin izlendiği araştırma
• Kuram oluşturmayı temel alan bir anlayışla sosyal olguları bağlı bulundukları çevre içinde araştırır ve anlar o Bu nedenle araştırmacı esnektir
o Verilere göre araştırma sürecini biçimlendirir o Tümevarımlı yaklaşım izler
• İnsanların doğal ortamlarında incelenmesi
• İnsanların nasıl yaşadıklarını, nasıl konuştuklarını, nasıl davrandıklarını ve neye nasıl tepki gösterdiklerinin incelenmesi o Bulgulara sayısal verilerle ulaşmaz
• Sosyal olay ve olgular bağlı oldukları çevre içinde değerlendirilir
• Temel amaç o Toplanan verilerden yola çıkarak sonuçlara ulaşmak o Sonuçları birbiriyle ilişkilendirerek kuram oluşturmak
• 3 tür veri toplanır o Çevresel veri
 Araştırmanın yer aldığı sosyal, psikolojik, kültürel, demografik özelliklerle
ilgili
 Sürece ve algılara temel oluşturur o Süreçle ilgili veriler
 Araştırma sürecinde neler olup bittiği ve bunların araştırma grubunu nasıl etkilediği ile ilgili
o Algılara ilişkin veriler
 Araştırma grubunun sürece ilişkin düşünceleri
• En sık kullanılan 3 yöntem o Görüşme
 İnsanların deneyimleri, düşünceleri, görüşleri, duyguları, bilgileri
o Gözlem
 İnsanların etkinlikleri, davranışları, kişiler arası karşılıklı etkileşim o Yazılı doküman incelemesi
 Belli bir dokümanın çözümlenmesi
 Resmi ve örgütsel kayıtlar, raporlar, program kayıtları, kişisel dokümanlar, açık ve sınırlandırılmamış sorulara verilen yanıtların kayıtları
• Araştırmacının kontrol edebileceği deneysel bir ortam söz konusu değil
• Her olay kendi ortamında değerlendirilir
• Genelleme yapılamaz
• Çalışma aynen yinelenemez o Gerçek yaşam sürekli değişir

Nicel araştırma
• genel olarak tümevarımlıdır
• ham veri zenginliği ile daha çok ilgilidir
• toplanan verilerden yola çıkarak genellemeler geliştirmeyi amaçlar
• Gözlem ve ölçmelerin tekrarlanabildiği ve objektif yapıldığı araştırmalar

Nitel Konu Seçim Süreci
 Çoğunlukla belirsiz veya net olmayan araştırma sorusuyla başlar;
 Konu daraltma çoğunlukla veri toplama sürecinde gerçekleşir;
 Araştırma soruları genellikle verilerin incelenmesi sırasında kesinleştirilir.
Nicel Konu Seçim Süreci
 Çalışma tasarımı son haline gelmeden önce araştırma sorusu daraltılır;
 Araştırma sorusu test edilebilir bir varsayım geliştirme sürecinin bir basamağı olarak ve herhangi bir veri toplamadan önce çalışma tasarımına yön vermek için kullanılır.

Nicel araştırma Nitel araştırma
Varsayım
• Gerçeklik nesneldir
– Gerçeklik bizden bağımsız, bir işleyişi var, evrensel yasalar olarak genelleştirilir
• Asıl olan yöntemdir
– Örneklem, geçerlik, güvenilirlik
– Konudan çok yöntem önemli
• Değişkenler kesin sınırlarıyla saptanabilir ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler ölçülebilir
– Nedensellik-”ne” sorusunu yanıtlar
• Araştırmacı olay ve olgulara dışarıdan bakar
Nitel araştırma
Varsayım
• Gerçeklik özneldir ve oluşturulur
– Araştırmacı oluşturur, zaman ve kültür bağımlı
• Asıl olan çalışılan durumdur
– Olay ve olgular değişebilir, bu araştırmanın desenine de yansır
• Değişkenler karmaşık ve iç içe geçmiştir ve bunlar arasındaki ilişkileri ölçmek zordur
– Birbirinden ayrı, kopuk değildir
– Amaç ölçme değil, “nasıl” ve
“neden” sorularını yanıtlar
• Araştırmacı olay ve olguları yakından izler, katılımcı bir tavır geliştirir
Nicel araştırma
Amaç
• Genelleme
• Tahmin
– İleriye yönelik bir tahminde bulunma
• Nedensellik ilişkisini açıklama
– Belli bir sayıya indirgenen değişkenler daha sonra belli bir nedensellik ilişkisine odaklanır
Nitel araştırma
Amaç
• Derinlemesine betimleme
• Yorumlama
– Bir duruma yönelik ilişkiler ağını sistematik yaklaşımla belirler
• Aktörlerin perspektiflerini anlama
– Bir duruma dahil olan bireylerin algı ve bakış açılarını yorumlar
Nicel araştırma
Yaklaşım
• Kuram ve denence ile başlar
– Tümdengelimcidir
• Deney, manipülasyon ve kontrol
– Kontrollü deneysel ortamlar ve ölçmeye olanak verecek yarı deneysel araştırma desenleri
– Belirli değişkenleri kasıtlı olarak değiştirerek deneklerin üzerindeki etkisini araştırır (deney-kontrol grupları)
– Manipülasyon ve kontrol vazgeçilmezdir
• Standardize edilmiş veri toplama araçları kullanma
• Parçaların analizi
• Uzlaşma ve norm arayışı
• Verilerin sayısal göstergelere indirgenmesi
Nitel araştırma
Yaklaşım
• Kuram ve denence ile biter
– Tümevarımcıdır
• Kendi bütünlüğü içinde doğal
– Duruma özgü koşullara müdahale edilemez
• Araştırmacının kendisi veri toplama aracı
• Örüntülerin ortaya çıkarılması
• Çokluluk ve farklılık arayışı
• Verinin bütün derinlik ve zenginliği içinde betimlenmesi
Nicel araştırma
Araştırmacı rolü
• Olay ve olguların dışında, yansız ve nesnel
Nitel araştırma
Araştırmacı rolü
• Olay ve olgulara dahil, öznel perspektifi olan ve empatik

Nicel Araştırmanın Avantajları
• Genelleştirilebilir sonuçlar üretilir.
• Farklı gruplar arasında karşılaştırma yapılabilir.
• Kuramların doğruluk derecesi test edilir.
• Belirli bir yapı içindeki ilişkilerin incelenmesine yarar.
Nitel Araştırmanın Avantajları
• Özel durumların “tüm gerçekliğini” yansıtır.
• Sonuçları ile kuramların üretilmesini kolaylaştırır.
• Ortamdaki çok farklı faktörlerin anlaşılmasını sağlar.
• Araştırmanın sonuçlarının uygulanabilirliği daha yüksektir.

Nicel Araştırmanın Dezavantajları • Mükemmel örneklem almak güçtür.
• Yeteri sayıda veri toplamak güçtür.
• Mükemmel ölçüm şartları her zaman sağlanamaz.
• Ölçme aracı önyargıyı da yansıtır.
• Model dışındaki veriler ile ilgilenmez.
Nitel Araştırmanın Dezavantajları
• Deneklerin yaşadıkları deneyimleri olduğu şekliyle ifade etmeleri zordur.
• Verilerin analizinde bireylerin sahip oldukları önyargı da yer alır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s